{"id":5794,"date":"2025-03-09T00:40:53","date_gmt":"2025-03-08T23:40:53","guid":{"rendered":"https:\/\/escuelasaludable.org\/?p=5794"},"modified":"2025-06-12T16:36:00","modified_gmt":"2025-06-12T14:36:00","slug":"alegacions-e-achegas-a-lei-de-educacion-dixital-de-galicia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/escuelasaludable.org\/?p=5794","title":{"rendered":"Alegaci\u00f3ns e achegas \u00e1 Lei de Educaci\u00f3n Dixital de Galicia"},"content":{"rendered":"

Dende a campa\u00f1a \u00abEscuela Saludable\u00bb colaboramos e apoi<\/span><\/strong>amos a alegaci\u00f3n integral presentada dende Adolescencia Libre de Smartphones na consulta p\u00fablica sobre a Lei de Educaci\u00f3n Dixital de Galicia. Desc<\/span><\/strong>arg\u00e1bel en pdf: https:\/\/escuelasaludable.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/Alegacions-LEI.DE_.EDUCACION.DIXITAL.DE_.GALICIA-A.L.S.pdf<\/a><\/span><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/span><\/strong><\/p>\n

ALEGACI\u00d3NS E ACHEGAS DE ADOLESCENCIA LIBRE DE SMARTPHONES (Galicia) \u00c1 LEI DE EDUC<\/b>ACI\u00d3N DIXITAL DE GALICIA en base a informaci\u00f3n suministrada no propio proceso de consulta institucional.<\/b><\/p>\n

Antecedentes:<\/b><\/p>\n

O amplo despregamento das tecnolox\u00edas da educaci\u00f3n na contorna educativa e os efectos disruptivos rexistrados, con car\u00e1cter xeral, na aprendizaxe, a sa\u00fade e o desenvolvemento social de nenos, nenas, mozas\u00a0 e mozos, reclaman unha reformulaci\u00f3n do papel que deben xogar nos procesos de ensino-aprendizaxe.<\/p>\n

A revisi\u00f3n sistem\u00e1tica e metaan\u00e1lises das probas sobre a aprendizaxe durante o confinamento do COVID-19 constata que non se obtiveron os resultados esperados e que, en todo caso, a educaci\u00f3n presencial nas instituci\u00f3ns educativas \u00e9 m\u00e1is eficaz que a educaci\u00f3n a distancia, xa sexa en li\u00f1a ou h\u00edbrida.<\/p>\n

Os informes PISA, baseados en probas obxectivas reflicten insistentemente, desde 2006, as interferencias que o uso de dispositivos dixitais provoca na aprendizaxe, mostrando que unha maior implantaci\u00f3n dos mesmos nos centros docentes se correlaciona de forma n\u00edtida cun peor desempe\u00f1o curricular, especialmente notorio entre alumnos e alumnas que fan un uso intensivo daqueles. Ditames de paneis de expertos encargados por gobernos nacionais (Suecia, Francia e Espa\u00f1a) confirman devandita realidade, apoi\u00e1ndose nun amplo corpo de investigaci\u00f3ns, estudos e metaan\u00e1lises de instituci\u00f3ns e especialistas independentes. asociaci\u00f3ns pedi\u00e1tricas, como a espa\u00f1ola (AEP), instan a eliminar pantallas de 0 a 6 anos\u00a0 e limitar o seu uso (inclu\u00edndo o \u00e1mbito escolar e o familiar) a 1 hora diaria como m\u00e1ximo, entre os 7 e os 12 anos; e a 2 horas como m\u00e1ximo en idades entre os 13 e os 16.<\/p>\n

Estas recomendaci\u00f3ns pretenden atallar a crecente incidencia de afecci\u00f3ns na sa\u00fade f\u00edsica e o neurodesenvolvemento, fen\u00f3meno que debe determinar a pol\u00edtica dixital nos centros docentes, por ser prioritario o dereito \u00e1 sa\u00fade fronte a outro tipo de consideraci\u00f3ns. Doutra banda, o inasum\u00edbel impacto ambiental que sup\u00f3n o despregamento actual de dispositivos e redes dixitais nos centros, a necesidade do cumprimento dos Acordos de Par\u00eds e o car\u00e1cter que outorga a propia LOMLOE \u00e1s instituci\u00f3ns educativas como exemplos de reduci\u00f3n da pegada ambiental, engade un elemento de peso que fai ineludible a reconsideraci\u00f3n do proceso dixitalizador no ensino e o propio concepto de competencia dixital.<\/p>\n

Problemas que se pretenden solucionar:<\/b><\/p>\n

Esta norma debe atender aos elementos disruptores da dixitalizaci\u00f3n escolar nos procesos ensino-aprendizaxe, as\u00ed como \u00e1 maduraci\u00f3n propia de cada estadio de idade.<\/p>\n

Neste sentido, as novas pol\u00edticas de protecci\u00f3n de menores no \u00e1mbito dixital deben contemplar as seguintes realidades:<\/p>\n

1.- Afectaci\u00f3n negativa nos resultados acad\u00e9micos, debido a:<\/p>\n

-Efecto dispersor da concentraci\u00f3n polas pantallas, amplamente rexistrado pola evidencia cient\u00edfica, o cal ten unha incidencia directa na recepci\u00f3n, interpretaci\u00f3n e integraci\u00f3n da informaci\u00f3n.<\/p>\n

-Menor comprensi\u00f3n lectora con respecto \u00e1 lectura en papel.<\/p>\n

-Interferencia nos procesos mentais de razoamento matem\u00e1tico.<\/p>\n

-Emprego de tempo escolar no uso de dispositivos, que se resta de actividades b\u00e1sicas de alto interese educativo (\u201ccusto de oportunidade\u201d).<\/p>\n

2.- A influencia negativa do tempo de pantalla e o seu inicio precoz na sa\u00fade mental (condutas adictivas, depresi\u00f3n, ansiedade, problemas de concentraci\u00f3n, baixa autoestima, trastornos alimentarios, alteraci\u00f3ns do sono, pensamentos e pr\u00e1cticas suicidas,\u2026) e f\u00edsica (miop\u00eda progresiva e estrabismo agudo, obesidade, peores habilidades motoras, problemas cardiovasculares e endocrinos, \u2026), tal e como recolle unha ampla bibliograf\u00eda cient\u00edfica.<\/p>\n

Son tam\u00e9n numerosas as alertas temper\u00e1s (institucionais\/cient\u00edficas\/profesionais) sobre a maior vulnerabilidade en infancia e mocidade aos potenciais riscos da exposici\u00f3n a radiofrecuencias, \u00e1s alteraci\u00f3ns do desenvolvemento neurol\u00f3xico e cerebral, \u00e1 adquisici\u00f3n de condutas adictivas, \u00e1 presi\u00f3n grupal e publicidade,\u2026<\/p>\n

O Instituto Karolinska, referente internacional no \u00e1mbito da neurociencia e da medicina, sinala que \u201cse as ferramentas dixitais se utilizan de forma m\u00e1is ou menos constante nas escolas, existe un alto risco de que isto se xeneralice a outras esferas da vida dos nenos\u201d, dificultando que nais e pais poidan atender \u00e1s recomendaci\u00f3ns de limitar o tempo de pantalla das s\u00faas fillas e fillos en casa, realizadas por sociedades cient\u00edf\u00edcas pedi\u00e1tricas (como a AEP en Espa\u00f1a que o considera un \u201cproblema de sa\u00fade p\u00fablica\u201d) e de persoas expertas e organizaci\u00f3ns doutras disciplinas, inclu\u00eddas instituci\u00f3ns como a OMS e a UNESCO.<\/p>\n

3.- A dixitalizaci\u00f3n xeneralizada das aulas non atende \u00e1 capacidade cognitiva e sup\u00f3n un maior impacto negativo na aprendizaxe de nenas e nenos con necesidades especiais. Tal e como se rexistra na bibliograf\u00eda cient\u00edfica en casos de TDAH (m\u00e1is propensos \u00e1 dispersi\u00f3n e a informaci\u00f3n irrelevante) e en TEA (maior interese en obxectos que en interacci\u00f3ns sociais), onde a s\u00faa dificuldade de controlar os seus impulsos leva a un uso problem\u00e1tico das pantallas. Isto non vai en detrimento cos avances en usos dixitais personalizados espec\u00edficos en nenos e nenas neurodiverxentes en determinadas situaci\u00f3ns.<\/p>\n

4.- O uso de patr\u00f3ns adictivos en plataformas e programas educativos dixitais. Estratexias como a gamificaci\u00f3n est\u00e1n en cuesti\u00f3n no eido pedag\u00f3xico como ferramenta de aprendizaxe: base\u00e1se nunha activaci\u00f3n da Motivaci\u00f3n Externa ou Extr\u00ednseca, curta e r\u00e1pida, de tipo condutista e adictivo (para repetir unha acci\u00f3n), que, en todo caso, compite\/anula o desenvolvemento da Motivaci\u00f3n Intr\u00ednseca ou Interna, a cal permanece no tempo e \u00e9 a verdadeira garante dunha aprendizaxe profunda.<\/p>\n

5.- Denuncias de captaci\u00f3n xeneralizada de datos do alumnado a trav\u00e9s de produtos\/plataformas dixitais educativos, mostradas en Informes como os da Human Rights Watch, no 2022. Ausencia dunha formaci\u00f3n sistematizada na escola dirixida ao alumnado e as familias sobre as consecuencias da perda da privacidade no uso de plataformas, programas e redes do \u00e1mbito dixital.<\/p>\n

Os tratamentos il\u00edcitos de datos persoais no eido do ensino, como subli\u00f1a a Axencia Espa\u00f1ola de Protecci\u00f3n de Datos (AEPD), \u00e9 unha responsabilidade administrativa (con consecuencias legais) que centros e docentes deben respectar para non transgredir os dereitos e liberdades fundamentais do alumnado e non afectar ao seu desenvolvemento integral como persoas.<\/p>\n

Isto incl\u00fae o emprego de servizos das grandes empresas tecnol\u00f3xicas como Google, Microsoft, Amazon, Apple, Instagram\u2026 xa que requiren nos seus termos un control total da informaci\u00f3n persoal proporcionada e da que xeramos no seu uso.<\/p>\n

Tam\u00e9n \u00e9 un tratamento il\u00edcito o efectuado por calquera plataforma de xesti\u00f3n educativa proporcionada por unha empresa non respectuosa coa privacidade e\/ou aloxada en servidores de empresas do mesmo tipo, ou o uso de software privativo (non libre), coa incertidume sobre o contido do seu c\u00f3digo fonte desco\u00f1ecido ao que non se ten libre acceso.<\/p>\n

6.- Exposici\u00f3n prescindible das e dos menores \u00e1s radiofrecuencias de dispositivos e redes sen f\u00edos nas aulas, poboaci\u00f3n reco\u00f1ecida como m\u00e1is vulner\u00e1bel aos seus potenciais riscos por distintas instituci\u00f3ns\/organizaci\u00f3ns europeas e internacionais (do \u00e1mbito da sa\u00fade e os dereitos humanos), no canto de primar a conexi\u00f3n a internet por cable nas aulas, recomendada pola Resoluci\u00f3n 1815 do a Asemblea Parlamentaria do Consello de Europa (APCE) e distintas instituci\u00f3ns\/organizaci\u00f3ns do \u00e1mbito da sa\u00fade e a radioprotecci\u00f3n.<\/p>\n

7.- A fenda dixital derivada da permisividade do uso de dispositivos dixitais persoais na aula (como o smartphone<\/i>) introducidos alegando criterios pedag\u00f3xicos, incentiva o seu uso no alumnado e aprofunda unha discriminaci\u00f3n a aquela parte de devandito alumnado que non disp\u00f3n do dispositivo na aula, as\u00ed como das familias que atenden aos criterios de sa\u00fade p\u00fablica baseados na evidencia cient\u00edfica de preservar \u00e1s s\u00faas fillas e fillos da s\u00faa\u00a0 introduci\u00f3n precoz at\u00e9, polo menos, os 16 anos.<\/p>\n

8.- Incremento da fenda socio-cultural: o Instituto Karolinska, subli\u00f1a investigaci\u00f3ns, como a do Instituto de Avaliaci\u00f3n do Mercado Laboral e da Pol\u00edtica Educativa de Suecia (2019) que constatan como os efectos adversos rexistrados na dixitalizaci\u00f3n escolar, agr\u00e1vanse no alumnado cuxos proxenitores te\u00f1en un nivel educativo m\u00e1is baixo (menor apoio na casa).<\/p>\n

9.- Desproporcionado impacto ambiental dos dispositivos electr\u00f3nicos con respecto a materiais did\u00e1cticos non dixitais de igual ou superior efectividade.<\/p>\n

A iso \u00fanense os \u201cmitos\u201d de inmaterial e imprescind\u00edbel duns usos dixitais cada vez m\u00e1is enerx\u00edvoros (visi\u00f3n de v\u00eddeos en streaming, almacenamiento indiscriminado na nube -centros de datos-, intelixencia artificial como ferramenta para todo, \u2026)<\/p>\n

10.- Alta dedicaci\u00f3n docente para o uso, mantemento, aprendizaxe do funcionamento de software e hardware, recarga, custodia de equipos, custodia de imaxes e datos do alumnado, dispositivos para esas capturas, etc.<\/p>\n

11.- Alto custo econ\u00f3mico na adquisici\u00f3n e mantemento de equipamentos e redes (asistencia t\u00e9cnica, seguros e elementos auxiliares tales como armarios cargadores, centro de conexi\u00f3n, emisores WIFI, etc.).<\/p>\n

Necesidade e oportunidade da s\u00faa aprobaci\u00f3n:<\/b><\/p>\n

A \u201ctransformaci\u00f3n dixital da educaci\u00f3n\u201d non \u00e9 un fen\u00f3meno inelud\u00edbel, imprescind\u00edbel ou avalado pola pedagox\u00eda ou a evidencia cient\u00edfica. M\u00e1is al\u00f3 diso, a introduci\u00f3n de dispositivos e redes na aula \u00e9 unha iniciativa concreta, baseada en supostos, perspectivas e mitos, cando non en intereses de corporaci\u00f3ns privadas. Ao ser a escola unha contorna intencional (na que respons\u00e1beis pol\u00edticos, administraci\u00f3n, profesorado e familias podemos determinar a orientaci\u00f3n que se debe dar en beneficio do alumnado), temos a obriga de incorporar as evidencias cient\u00edficas, os indicios, as correlaci\u00f3ns, os ditames e as recomendaci\u00f3ns das persoas expertas, nas novas pol\u00edticas relativas ao \u00e1mbito dixital na contorna escolar.<\/p>\n

Fundamentalmente, parece urxente reformular o concepto de \u201ccompetencia dixital\u201d como co\u00f1ecemento do \u00e1mbito dixital na sociedade, e capacidade e madurez para desenvolver tarefas nunha contorna dixital (como recolle o Marco Europeo de Competencias Dixitais, o DigComp), m\u00e1is que como o actual mero uso de dispositivos, programas, algoritmos ou plataformas a idades temper\u00e1s, cando, como sinalan os ditames franc\u00e9s e espa\u00f1ol de expertos, a competencia dixital non implica necesariamente o uso de dispositivos dixitais. Os colexios profesionais de enxe\u00f1ar\u00eda inform\u00e1tica lembran a diferenza entre competencia dixital e inform\u00e1tica: mentres que a competencia dixital habilita simples usuarios e consumidores, a inform\u00e1tica capac\u00edtaos como creadores e emprendedores. A Inform\u00e1tica, daquela, como ciencia b\u00e1sica de crecente importancia, debera ser obxecto de estudo nos dous \u00faltimos anos do ensino secundario, nas materias relacionadas como a de Tecnolox\u00eda.<\/p>\n

Doutra banda, \u00e9 necesario limitar o uso de pantallas na aula e en casa, seguindo as recomendaci\u00f3ns pedi\u00e1tricas e de ditames de expertos, as\u00ed como valorar a eventual introduci\u00f3n de dispositivos e programas coa evidencia cient\u00edfica que sinale o seu valor engadido e a ausencia de efectos non desexados na aprendizaxe, a sa\u00fade ou o desenvolvemento.<\/p>\n

As\u00ed mesmo, e como indica o ditame franc\u00e9s de expertos (abril de 2024), faise imprescindible, no marco das pol\u00edticas internacionais de mitigaci\u00f3n do cambio clim\u00e1tico, valorar a pegada ambiental das dotaci\u00f3ns escolares e reducilas ao m\u00ednimo imprescindible.<\/p>\n

Obxectivos:<\/b><\/p>\n

Reformular o papel das tecnolox\u00edas dixitais no \u00e1mbito escolar, \u00e1 luz da evidencia cient\u00edfica recollida en estudos, investigaci\u00f3ns, recomendaci\u00f3ns e ditames de expertos, que apuntan \u00e1 necesidade de reducir drasticamente o uso de dispositivos e contornas dixitais e recuperar procesos de aprendizaxe b\u00e1sicos que son garant\u00eda de aprendizaxes e competencias ulteriores.\u00a0 Distinguir entre fin (adquirir competencia dixital de cara \u00e1 vida adulta) e medios (usar dispositivos dixitais sen resultados pedag\u00f3xicos desmostrados).<\/p>\n

Fomentar o pensamento computacional sen a interferencia demostrada dos dispositivos dixitais, posibilitando o seu uso, nos dous \u00fatimos anos da etapa de Secundaria na materia de Tecnolox\u00eda por exemplo, como ferramentas de ensaio e comprobaci\u00f3n de eventuais programas inform\u00e1ticos elaborados polo alumnado.<\/p>\n

Dar a co\u00f1ecer ao alumnado, de forma adaptada en funci\u00f3n da s\u00faa idade, cales son as aplicaci\u00f3ns, utilidades e riscos das tecnolox\u00edas dixitais, como parte das materias de co\u00f1ecemento do medio (Ciencias Sociais e Naturais).<\/p>\n

Desligar o uso temper\u00e1n de dispositivos dixitais no \u00e1mbito escolar, da preparaci\u00f3n para o mundo laboral, que se debe acometer a idades onde se dan as condici\u00f3ns propicias de maduraci\u00f3n psicoevolutiva e pr\u00f3ximas \u00e1 inserci\u00f3n laboral.<\/p>\n

Ponderar\u00a0 o impacto profesional do uso da intelixencia artificial (IA) polo profesorado, de forma que non conduza a unha degradaci\u00f3n da capacidade docente para acometer o seu labor con criterio e creatividade propios, axustada \u00e1s necesidades reais do seu alumnado, refugando o seu uso por nenas e nenos, e adolescentes, desenvolvendo o co\u00f1ecemento e o uso educativo da mesma a idades m\u00e1is avanzadas (madurativamente m\u00e1is propio do ensino secundario postobligatorio), na que se utilice como ferramenta sen menoscabo do desenvolvemento das funci\u00f3ns naturais da intelixencia e o desenvolvemento psicoevolutivo saud\u00e1bel. En todo caso, \u00e9 necesaria unha regulamentaci\u00f3n da IA que prevea protexer a interacci\u00f3n humana e persoal entre profesorado e alumnado que se confirmou tan necesaria durante o confinamento pola COVID-19.<\/p>\n

Posibles soluci\u00f3ns, alternativas, regulatorias e non regulatorias:<\/b><\/p>\n

O texto do regulamento debe interpretar a LOMLOE para que sexa compatible coa norma superior, at\u00e9 tanto non se modifique devandita lei xeral con respecto ao \u00e1mbito dixital, para reflectir as evidencias cient\u00edficas e recomendaci\u00f3ns recentes.<\/p>\n

Neste sentido, d\u00e9bese acudir ao principio xeral de superior interese do e da menor e apoiarse nas recomendaci\u00f3ns das sociedades pedi\u00e1tricas e de protecci\u00f3n radiol\u00f3xica, e nas medidas do Ditame de persoas expertas do Ministerio de Mocidade e Infancia, para reformular o lugar das TIC no ensino. Igualmente deber\u00e1 atender \u00e1s \u201cResponsabilidades e obrigaci\u00f3ns na utilizaci\u00f3n de dispositivos dixitais m\u00f3biles no ensino infantil, primaria e secundaria\u201d da Axencia Espa\u00f1ola de Protecci\u00f3n de Datos (setembro, 2024), e \u00e1s recomendaci\u00f3ns da Resoluci\u00f3n 1815 da Asemblea Parlamentaria do Consello de Europa titulada \u00abOs perigos potenciais dos campos electromagn\u00e9ticos e os seus efectos sobre o medio ambiente\u00bb.<\/p>\n

No caso dos tempos de pantalla (de ordenador, de tablet, pantalla interactiva, de can\u00f3n proxector, de PDI, etc.), considerado como \u201cproblema de sa\u00fade p\u00fablica\u201d pola Asociaci\u00f3n Espa\u00f1ola de Pediatr\u00eda (AEP), deber\u00eda atender como punto de partida \u00e1s s\u00faas recomendaci\u00f3ns de decembro de 2024, baseadas na evidencia cient\u00edfica:<\/p>\n